کرج، خیابان شهید بهشتی،نرسیده به سه راه گوهردشت،ولیعصر 5
آزمایش ژنتیک - چگونه انجام میشود

آزمایش ژنتیک چگونه انجام میشود

آزمایش ژنتیک آزمایشی برای بررسی DNA شما می باشد. DNA عبارت است از بانک اطلاعاتی شیمیایی که دستورالعملهای عملکردهای بدن شما را در خود ذخیره نموده است. آزمایش ژنتیک می تواند موجب آشکار شدن آن دسته از تغییرات (جهش های) ژن های شما شود که ممکن است باعث ناخوشی یا بیماری شوند.

هر چند آزمایش ژنتیک می تواند اطلاعات مهمی جهت تشخیص، معالجه و پیشگیری بیماری فراهم آورد، با این وجود در این موارد محدودیت هایی وجود دارد. به عنوان مثال در صورتی که شما یک فرد سالم باشید، نتیجه مثبت آزمایش ژنتیک حتما حتما به این معنی نیست که شما به یک بیماری مبتلا خواهید شد. از طرف دیگر گاهی در برخی شرایط نتیجه منفی تضمین نمی کند که دچار اختلال خاصی نخواهید شد.

صحبت با پزشک، متخصص ژنتیک پزشکی یا مشاور ژنتیک در مورد اینکه قصد دارید با نتایج چگونه برخورد کنید و با آن چکار کنید، گامی مهم در روند آزمایش ژنتیک به شمار می آید.

دلیل انجام این آزمایش

آزمایش ژنتیک نقش تعیین کننده ای در تعیین خطر ابتلا به برخی بیماری ها و همچنین غربالگری و گاهاً درمان پزشکی دارد. انواع مختلفی از آزمایشهای ژنتیکی به دلایل مختلفی انجام می شود، از جمله:

  • آزمایش تشخیصی. اگر علائم یک نوع بیماری خاص را دارید و احتمال آن میرود که این علائم در اثر تغییرات ژنتیکی - که گاهی اوقات ژنهای جهش یافته نیز نامیده می شوند - ایجاد شده باشد ، در این حالت آزمایش ژنتیک می تواند این موضوع را روشن کند که آیا به این اختلال مشکوک مبتلا هستید یا خیر. به عنوان مثال، آزمایش ژنتیک ممکن است برای تایید تشخیص فیبروز کیستیک یا بیماری هانتینگتون مورد استفاده قرار گیرد.

  • آزمایش پیش بینی کننده و تشخیص بیماری پیش از بروز علائم آن. در صورتی که برای یک عارضه وراثتی سابقه خانوادگی دارید، انجام آزمایش ژنتیکی قبل از بروز علائم بیماری ممکن است نشان دهد که آیا در معرض خطر بروز آن بیماری هستید یا خیر. به عنوان مثال این نوع آزمایش ممکن است برای شناسایی خطر بروز انواع خاصی از سرطان روده بزرگ مفید باشد.

  • آزمایش ناقل. اگر برای یک اختلال ژنتیکی - مانند کم خونی سلول داسی شکل یا فیبروز کیستیک - سابقه خانوادگی دارید یا اینکه متعلق یک گروه قومی هستید که در معرض خطر ابتلا به یک اختلال ژنتیکی خاص قرار دارد، شاید بخواهید قبل از به دنیا آوردن بچه آزمایش ژنتیک انجام دهید. آزمایش پیشرفته  غربالگری ناقلین (Expanded carrier screening) می تواند ژن های مرتبط با طیف گسترده ای از بیماری های ژنتیکی و جهش ها را تشخیص دهد و می تواند مشخص کند که آیا شما و شریک زندگی شما برای آن عارضه ها ناقل هستید یا خیر.

  • آزمایش فارماکوژنتیک. اگر ناخوشی یا بیماری خاصی داشته باشید، این نوع آزمایش ژنتیکی ممکن است به تعیین اینکه چه دارو و چه دوزی برای شما موثرترین و مفیدترین است، کمک کند. 

  • آزمایش قبل از تولد. اگر باردار هستید، این آزمایش ها می توانند برخی از ناهنجاری های احتمالی موجود در ژن های کودک شما را تشخیص دهد. سندرم داون و سندرم تریزومی 18 دو اختلال ژنتیکی هستند که غالباً به عنوان بخشی از آزمایش ژنتیکی قبل از تولد مورد غربالگری قرار داده می شوند. این کار به طور سنتی با مشاهده مارکرهای (نشانگرهای) موجود در خون یا از طریق انجام آزمایش هایی تهاجمی مانند آمنیوسنتز صورت می گیرد. آزمایش جدیدتری به نام تست Cell-free DNA testing یا همان NIPT از طریق آزمایش خون مادر، DNA کودک متولد نشده را مورد بررسی قرار می دهد.

  • غربالگری نوزاد. این تست رایج ترین نوع آزمایش ژنتیک است. در ایران نوزادان را برای ناهنجاری های ژنتیکی و متابولیکی خاصی که باعث ایجاد عارضه های خاصی می شوند، آزمایش می‌کنند. این نوع آزمایش ژنتیکی بسیار مهم است زیرا اگر نتایج نشان دهد نوزاد مبتلا به اختلالی مانند کم کاری تیروئید مادرزادی، بیماری سلول داسی شکل یا فنیل کتونوریا (PKU) است، مراقبت و درمان از این کودک مبتلا میتواند بلافاصله آغاز شود.

  • آزمایش پیش از لانه گزینی یا PGD. این آزمایش که همچنین با عنوان تشخیص ژنتیکی قبل از لانه گزینی نیز شناخته می شود، می تواند در هنگام تلاش برای داشتن کودک از طریق لقاح آزمایشگاهی مورد استفاده قرار گیرد. در این آزمایش جنین ها برای ناهنجاری های ژنتیکی مورد غربالگری قرار می گیرند و جنین های فاقد ناهنجاری به امید حصول بارداری در رحم لانه گزینی می شوند.

خطرات

معمولاً انجام تستهای ژنتیکی خطرات جسمانی کمی به همراه دارند. آزمایش از نمونه سواب، خون و گونه ها تقریباً هیچ خطری ندارند. با این حال آزمایش های قبل از تولد مانند آمنیوسنتز یا نمونه برداری از ویلوس کوریونی با خطر از دست رفتن بارداری (سقط جنین) اندکی همراه است.

انجام آزمایش ژنتیکی می تواند خطرات عاطفی، اجتماعی و مالی نیز به همراه داشته باشد. قبل از انجام آزمایش ژنتیک، در مورد تمام خطرات و فواید آزمایش ژنتیک با پزشک خود ، یک متخصص ژنتیک پزشکی یا یک مشاور ژنتیک صحبت کنید.

چگونگی آماده شدنتان

قبل از انجام آزمایش ژنتیک، تا آنجا که می توانید اطلاعاتی در مورد سوابق پزشکی خانواده خود جمع آوری کنید. سپس با پزشک یا مشاور ژنتیک خود در مورد تاریخچه پزشکی شخصی و خانوادگی خود صحبت کنید تا خطرات احتمالی که متوجه شماست را بهتر بشناسید. در این جلسه هر سوالی که دارید را مطرح کنید و درباره هرگونه نگرانی خود درباره آزمایش ژنتیک بحث کنید. همچنین بسته به نتایج آزمون، در مورد گزینه های پیش روی خود صحبت کنید.

اگر برای اختلال ژنتیکی رایج در خانواده ها مورد آزمایش قرار گرفته اید، ممکن است بخواهید در مورد تصمیم خود برای انجام آزمایش ژنتیکی بر روی خانواده خود بحث کنید. انجام این مکالمات قبل از آزمایش می تواند به شما کمک کند در مورد نحوه تعامل خانواده با نتایج آزمون شما و چگونگی تأثیر این نتایج روی آنها فکر کنید.

تمام بیمه های درمانی هزینه آزمایش ژنتیک را پرداخت نمی کنند. بنابراین قبل از انجام آزمایش ژنتیکی با مسئول خدمات بیمه خود تماس بگیرید و ببینید چه مواردی تحت پوشش بیمه قرار خواهد گرفت.

آنچه می توانید انتظار داشته باشید

بسته به نوع آزمایش، نمونه ای از خون، پوست، مایع آمنیوتیک یا بافت دیگری از شما گرفته و برای آزمایش به آزمایشگاه ارسال می شود.

  • نمونه خون. یکی از اعضای تیم مراقبت های بهداشتی با وارد کردن یک سوزن به رگی در بازوی شما، نمونه را می گیرد. برای آزمایش غربالگری نوزادان، با خراش زدن بر انگشت پاشنه پا نوزاد، نمونه خون از او گرفته می شود.

  • ثواب گونه. برای برخی از آزمایش ها یک نمونه سواب از داخل گونه شما برای آزمایش ژنتیک جمع آوری می شود.

  • آمنیوسنتز. در این آزمایش ژنتیکی قبل از تولد، پزشک شما یک سوزن نازک و توخالی را از ناحیه دیواره شکم به داخل رحم شما وارد می کند تا مقدار کمی مایع آمنیوتیک برای آزمایش جمع آوری کند.

  • نمونه برداری از ویلوس کوریونی. برای این آزمایش ژنتیکی قبل از تولد، پزشک شما نمونه ای از جفت بر می دارد. بسته به وضعیت شما، این نمونه ممکن است با استفاده از یک لوله (سوند) از دهانه رحم یا با یک سوزن نازک از دیواره شکم و رحم گرفته شود.

نتایج

زمان لازم برای دریافت نتایج آزمایش ژنتیکی شما بستگی به نوع تست و مرکز درمانی شما دارد. قبل از انجام آزمایش با پزشک، متخصص ژنتیک پزشکی یا مشاور ژنتیک خود صحبت کنید تا دریابید طی چه زمانی انتظار می رود نتایج را داشته باشید و در مورد آنها بحث کنید.

نتایج مثبت

اگر نتیجه آزمایش ژنتیکی مثبت باشد، بدان معناست که تغییر ژنتیکی که برای آن آزمایش شده بود، ملاحظه شده است. اقداماتی که بعد از دریافت نتیجه مثبت می خواهید انجام دهید، بستگی به هدف شما از انجام آن آزمایش ژنتیکی دارد.

اگر هدف:

  • تشخیصِ یک بیماری یا عارضه خاص است، نتیجه مثبت به شما و پزشک کمک می کند تا برنامه درمانی و مدیریتی صحیحی را تعیین کنند.

  • تشخیصِ این است که آیا  برای ژن مسئول بروز بیماری در فرزندان آینده‌‌تان ناقل هستید یا خیر، و آزمایش مثبت شده است، در این صورت متخصص ژنتیک پزشکی یا مشاور ژنتیک می تواند در تعیین خطر ابتلای فرزند شما به این بیماری به شما کمک کند. نتایج آزمون همچنین می تواند اطلاعاتی فراهم نماید که شما و شریک زندگی خود برنامه ریزی خانوادگی خود را با توجه به آنها طرح ریزی نمایید.

  • مشخص کنید که آیا ممکن است شما به یک بیماری خاص مبتلا شوید یا خیر، یک نتیجه مثبت آزمایش لزوماً به معنای ابتلا به یک اختلال خاص نیست. به عنوان مثال ، داشتن ژن سرطان پستان (BRCA1) یا BRCA2) ) به این معنی است که شما در بعضی از مراحل زندگی در معرض خطر ابتلا به سرطان پستان هستید، اما این مطلب با اطمینان نمی گوید که به سرطان پستان مبتلا خواهید شد. با این حال تحت برخی شرایط ، مانند بیماری هانتینگتون ، داشتن ژن تغییر یافته نشان می دهد که این بیماری در نهایت بروز می کند.

با پزشک خود در این باره صحبت کنید که نتیجه مثبت برای شما چه معنایی دارد. در برخی موارد - حتی اگر ژنی داشته باشید که شما را مستعد ابتلا به یک اختلال کند - می توانید تغییراتی در شیوه زندگی خود ایجاد کنید که ممکن است خطر ابتلا به بیماری را کاهش دهد. همچنین نتایج ممکن است در انتخاب شما در مورد درمان، برنامه ریزی خانواده، شغل و پوشش بیمه به شما کمک کند.

علاوه بر این شما ممکن است تصمیم بگیرید که در تحقیقات یا برنامه های مربوط به آن اختلال ژنتیکی یا عارضه خود شرکت کنید. این گزینه ها ممکن است به شما کمک کنند تا با پیشرفت های جدید در زمینه پیشگیری یا درمان مربوطه، به روز باشید.

نتایج منفی

نتیجه منفی بدین معناست که ژن جهش یافته مربوط به آن آزمایش رویت نشده است، امری که می تواند اطمینان بخش باشد. با این حال این نتیجه 100٪ تضمین نمی کند که شما این اختلال را نداشته باشید. صحت آزمایش های ژنتیکی در تشخیص ژن های جهش یافته بسته به شرایطی که آن آزمایش صورت گرفته و بسته به اینکه آیا جهش ژن قبلاً در یک عضو خانواده دیده شده یا خیر، متفاوت است.

حتی اگر ژن جهش یافته را نیز نداشته باشید، این بدان معنی نیست که شما هرگز به این بیماری مبتلا نخواهید شد. به عنوان مثال ، اکثر افرادی که به سرطان پستان مبتلا می شوند ، ژن سرطان پستان (BRCA1 یا BRCA2) را ندارند. همچنین آزمایش ژنتیکی ممکن است نتواند تمام نقایص ژنتیکی را تشخیص دهد.

نتایج غیر قطعی

آزمایش ژنتیکی در برخی موارد ممکن است اطلاعات مفیدی در مورد ژن مورد نظر ارائه ندهد. هر فردی در نحوه ظهور ژن هایش تفاوتهایی با دیگران دارد و اغلب این تفاوتها بر سلامتی شما تاثیر نمی گذارد. اما گاه تمایز قائل شدن بین یک ژن متفاوت عامل بیماری و یک ژن متفاوت بی ضرر می تواند دشوار باشد. این تفاوتها تحت عنوان واریانت هایی با اهمیت نامشخص یا VUS شناخته می شوند. در این شرایط ممکن است انجام آزمایشی دیگر و یا نظارت های دوره ای بر روی ژن مورد نظر طی گذر زمان لازم شود.

مشاوره ژنتیکی

بدون توجه به نتایج آزمایش ژنتیکی توان، با متخصص ژنتیک پزشکی یا مشاور ژنتیک خود در مورد سؤالات یا نگرانی هایی که ممکن است داشته باشید، صحبت کنید. این مکالمات به شما کمک می کند دریابید نتایج برای شما و خانواده چه معنایی دارد.

 

پرسش و پاسخ ها
عبدالله بریندوشنبه, 15 آذر 1400

سلام خسته نباشید.ببخشید من و همسرم متاسفانه هنگام تولد فرزند اولمون (یعنی 3 روز بعد تولد)متوجه شدیم فرزندمون زردی داره بردیم دکتر گفتن زردیش زیاده باید بستری بشه.بستریش کردیم بعد از چند ساعت حالش بهم خورد گفتن باید تعویض خون بشه.متاسفانه در حین بستری متوجه شدن تشنج کرده و مشکل متابولیک داشته.متاسفانه فرزندمون فوت کرد الان خیلی نگرانیم که خدایی نکرده این مشکل واسه فرزند دیگه مون پیش نیاد.لطفا راهنمایی کنید واسه آزمایش ژنتیک نوبت گرفتیم

عباسيشنبه, 13 آذر 1400

سلام وقت بخير  ازمايش ژنتيك چند وقته اماده ميشه؟ اگر كسي بيماري hpvيا عفونت داشته باشه داخل ازمايش ژنتيك مشخص ميشه؟ 

نفسسه شنبه, 9 آذر 1400

سلام آزمایش ژنتیک قبل ازدواج چه روزهایی انجام میشه ؟؟باید از قبل نوبت بگیریم؟ هزینه اش چقد هست ؟بیمه تقبل هزینه میشه؟

ساناز گراوندشنبه, 1 آبان 1400

سلام من ۵ ماهه باردار بودم ک جنین خود ب خود تو شکمم ایست قلبی کرد و مجبور ب مردا زایی شدم...حالا برای بارداری بعدی خیلی میترسم و میخام ک خودم و همسرم ازمایش ژنتیک بدیم چیکار کنیم؟ ازکجا باید شروع کنیم

سلام وقت بخیر لطفا روزای یکشنبه و چهارشنبه برای مشاوره ژنتیک تشریف بیارید لطفا یک روز قبل ار تشریف اوردن هماهنگی کنید

مهدی دوشنبه, 26 مهر 1400

سلام من پدر و مادر فامزل بودن الان من مشکل شنوایی و بینازی دارم به خاطر فامزل بودن پدر ک مادر م ازا بچه های منم این طور مزشن ازمازش ژنتیک چیه

با سلام توصیه میشه مشاوره ژنتیک تشریف بیارید روزهای یکشنبه و چهارشنبه ساعت ۳ الی ۵ ازمایش پیشنهای wes هست

یوسفیسه شنبه, 20 مهر 1400

سلام وقت بخیر من یه برادر دارم ۱۱سال سن داره و از هفت سالگی تا الان داره اول ابتدایی رو میخونه و هیچ پیشرفتی نداره درس رو یاد میگیره ولی فورا فراموش میکنه خیلی باعث ازار خانوادم شده هیچ نوع رقتار بدی نداره فقطدر زمینه درس و تحصیل مشکل داره بخاطر همین الان سه ساله که در مدرسه استثنایی درس میخونه ولی هیچ هیچ هیچ پیشرفتی نکرده تو همه زمینه ها خوبه کارای خودشو انجام میده ورزش میکنه حرف میزنه غذا میخوره میوه میخوره اصلا هیچ نوع رفتار بدی نداره فقطمشکل در زمینه درس و تحصیلش هس لطفا راهنمایی کنید میتونیم ببریمش ازمایش ژنتیک بدیم که ببینیم مشکل برادرم چی هس؟ لطفا لطفا جواب منو بدین ممنون میشم

لطفا برای مشاوره ژنتیک وقت بگیرید.

پرسش شما

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شده.لطفا فیلدهای ستاره دار را پر کنید