گاهی با وجود بررسی های بالینی و انجام آزمایش های اولیه، علت یک بیماری همچنان مشخص نمی شود. در برخی از این موارد، بیماری ممکن است منشأ ژنتیکی داشته باشد و شناسایی تغییرات ژنتیکی مرتبط با آن به بررسی دقیق تری نیاز داشته باشد.

توالی یابی کل اگزوم (Whole Exome Sequencing یا WES) یکی از روش های پیشرفته بررسی ژنتیکی است که بخش های کدکننده پروتئین در ژنوم را بررسی می کند. این روش می تواند در شناسایی تغییرات ژنتیکی مرتبط با برخی بیماری های ارثی و نادر، به ویژه در مواردی که تشخیص با روش های معمول امکان پذیر نبوده است، نقش مهمی داشته باشد.

همچنین، در برخی خانواده ها، به ویژه در ازدواج های خویشاوندی، احتمال مشترک بودن برخی تغییرات ژنتیکی ارثی افزایش می یابد. در چنین شرایطی، ارزیابی سابقه خانوادگی و مشاوره ژنتیک می تواند به تعیین نوع بررسی مناسب کمک کند. در موارد منتخب، WES ممکن است برای شناسایی علت ژنتیکی بیماری در یکی از اعضای خانواده یا بررسی تغییرات ژنتیکی شناخته شده در خانواده مورد استفاده قرار گیرد.

با توجه به هزینه های آزمایش های ژنتیکی پیشرفته و اهمیت دسترسی بیماران به بررسی های تشخیصی، پکیج حمایتی توالی یابی کل اگزوم (WES) رازی با هدف کاهش موانع مالی و تسهیل دسترسی متقاضیان واجد شرایط به این آزمایش، شرایط تخفیفی یا پرداخت اقساطی را فراهم می کند.

توالی یابی کل اگزوم (WES) چیست؟

اگزوم به بخش هایی از ژنوم گفته می شود که دستورالعمل ساخت پروتئین ها را در خود دارند. اگرچه این بخش ها قسمت کوچکی از کل ژنوم را تشکیل می دهند، بسیاری از تغییرات ژنتیکی شناخته شده مرتبط با بیماری های ارثی در همین نواحی قرار دارند.

در روش WES، تعداد زیادی از نواحی کدکننده ژن ها به طور هم زمان بررسی می شوند و داده های حاصل، با توجه به اطلاعات بالینی و سابقه خانوادگی فرد، مورد تحلیل و تفسیر قرار می گیرند. نتیجه این بررسی ممکن است به شناسایی علت ژنتیکی بیماری، محدودتر شدن تشخیص های احتمالی یا انتخاب بررسی های تکمیلی کمک کند.

با این حال، WES تمام نواحی ژنوم و تمام انواع تغییرات ژنتیکی را شناسایی نمی کند و نتیجه آن باید در چارچوب محدودیت های روش و شواهد علمی تفسیر شود.

چه افرادی ممکن است به آزمایش WES نیاز داشته باشند؟

توالی یابی کل اگزوم می تواند در شرایط مختلفی مطرح شود؛ به ویژه هنگامی که احتمال بیماری ژنتیکی وجود دارد، اما بررسی های اولیه به تشخیص قطعی منجر نشده اند.

این آزمایش ممکن است برای گروه های زیر، بر اساس ارزیابی پزشک یا متخصص ژنتیک، قابل بررسی باشد:

• افرادی با علائم بالینی مشکوک به بیماری ژنتیکی که علت آن هنوز مشخص نشده است.

• کودکان یا بزرگسالان مبتلا به بیماری های نادر با منشأ احتمالی ژنتیکی.

• افرادی با ناهنجاری های مادرزادی متعدد یا تأخیر تکاملی با علت نامشخص.

• خانواده هایی که چند عضو آن ها به بیماری مشابه یا علائم مشکوک به یک اختلال ارثی مبتلا هستند.

• افرادی که نتایج آزمایش های ژنتیکی قبلی آن ها تشخیص روشنی ارائه نکرده است و بررسی گسترده تر می تواند از نظر بالینی مفید باشد.

• زوج های خویشاوند یا فامیلی که در خانواده آن ها سابقه بیماری ژنتیکی، تولد فرزند مبتلا یا احتمال وجود یک اختلال ارثی مطرح است و بررسی ژنتیکی گسترده تر پس از ارزیابی تخصصی مناسب تشخیص داده می شود.

• مواردی که پزشک یا متخصص ژنتیک، پس از ارزیابی شرح حال و یافته های بالینی، انجام WES را توصیه کرده است.

انتخاب این آزمایش باید با توجه به نوع علائم، سابقه خانوادگی، آزمایش های قبلی و احتمال تشخیصی آن صورت گیرد؛ زیرا WES برای تمام بیماری ها یا تمام افراد، لزوماً مناسب ترین گزینه نیست.

چرا ازدواج های خویشاوندی به بررسی ژنتیکی بیشتری نیاز دارند؟

در ازدواج های خویشاوندی، به دلیل داشتن اجداد مشترک، احتمال بیشتری وجود دارد که هر دو نفر حامل یک تغییر ژنتیکی بیماری زا و مشترک باشند. این موضوع به ویژه در بیماری های اتوزومال مغلوب اهمیت دارد؛ بیماری هایی که معمولاً زمانی در فرزند بروز می کنند که هر دو والد نسخه بیماری زای یک ژن را به او منتقل کنند.

برای مثال، اگر هر دو والد ناقل یک بیماری اتوزومال مغلوب مشخص باشند، در هر بارداری احتمال ابتلای فرزند به آن بیماری 25 درصد است. البته خویشاوند بودن به تنهایی به معنای ناقل بودن زوج یا ابتلای فرزندان آینده نیست؛ بلکه احتمال برخی اختلالات ارثی را افزایش می دهد و ضرورت ارزیابی متناسب با سابقه خانوادگی را مطرح می کند.

آیا WES برای تمام زوج های فامیل توصیه می شود؟

خیر. قدم نخست، دریافت مشاوره ژنتیک و بررسی شجره خانوادگی، سابقه بیماری ها، سقط ها و سایر اطلاعات مرتبط است. بر اساس این ارزیابی ممکن است آزمایش ناقلی هدفمند، بررسی ژن مشخص یا در شرایط منتخب، آزمایش گسترده تری مانند WES پیشنهاد شود.

اگر در خانواده یک بیماری ژنتیکی مشخص وجود داشته باشد، بررسی هدفمند همان بیماری یا تغییر ژنتیکی شناخته شده ممکن است از WES مناسب تر و کم هزینه تر باشد. همچنین، WES به تنهایی تمام خطرهای ژنتیکی مرتبط با ازدواج خویشاوندی را ارزیابی نمی کند و جایگزین کامل غربالگری ناقلی پیش از بارداری نیست.

آزمایش WES چه کمکی به فرایند تشخیص می کند؟

شناسایی علت ژنتیکی یک بیماری می تواند پیامدهای مهمی برای بیمار و خانواده او داشته باشد. بسته به بیماری و نتیجه آزمایش، WES ممکن است به موارد زیر کمک کند:

• کمک به تشخیص بیماری: شناسایی یک تغییر ژنتیکی بیماری زا یا احتمالاً بیماری زا که با علائم فرد سازگار است.

• کاهش ابهام تشخیصی: محدود کردن گزینه های تشخیصی در برخی بیماری های پیچیده یا نادر.

• بررسی الگوی وراثت: کمک به روشن شدن نحوه انتقال بیماری در خانواده و ارزیابی خطر برای بستگان.

• برنامه ریزی برای مراقبت های بعدی: فراهم کردن اطلاعات ژنتیکی مرتبط که ممکن است در پایش بیماری یا تصمیم گیری های پزشکی مؤثر باشد.

• مشاوره ژنتیک خانواده: کمک به ارزیابی احتمال تکرار بیماری در بارداری های آینده، در صورت شناسایی علت ژنتیکی و مشخص بودن الگوی وراثت.

نتیجه آزمایش همیشه به شناسایی علت بیماری منجر نمی شود. گاهی تغییرات مشاهده شده از نظر ارتباط با بیماری نامشخص هستند یا برای رسیدن به تشخیص، بررسی های تکمیلی و ارزیابی اعضای خانواده ضرورت دارد.

چرا گاهی بررسی اعضای خانواده اهمیت دارد؟

در برخی موارد، انجام WES برای بیمار به تنهایی اطلاعات کافی برای تفسیر دقیق نتایج فراهم نمی کند. بررسی هم زمان نمونه بیمار و والدین او، که معمولاً با عنوان WES سه نفره یا Trio WES شناخته می شود، می تواند در تشخیص منشأ برخی تغییرات ژنتیکی و تفسیر نتایج مفید باشد.

این رویکرد به ویژه در برخی بیماری های نادر و موارد مشکوک به تغییرات ژنتیکی جدید در فرد مبتلا کاربرد دارد. در خانواده هایی که سابقه بیماری ارثی دارند نیز بررسی اعضای خانواده ممکن است به تعیین الگوی وراثت و ارزیابی خطر برای سایر بستگان کمک کند. با این حال، انتخاب بین بررسی تک نفره و سه نفره باید بر اساس شرایط بالینی، هدف آزمایش و نظر متخصص انجام شود.

پکیج حمایتی رازی چه کمکی می کند؟

هزینه توالی یابی کل اگزوم و تحلیل داده های ژنتیکی ممکن است برای برخی خانواده ها قابل توجه باشد. پکیج حمایتی رازی با هدف تسهیل دسترسی به این بررسی تخصصی، شرایط تخفیفی یا پرداخت اقساطی را برای متقاضیان واجد شرایط در نظر گرفته است.

میزان حمایت و شرایط بهره مندی از آن به ضوابط پکیج و نوع خدمت موردنیاز بستگی دارد. پس از ثبت درخواست، کارشناسان مربوطه اطلاعات اولیه را بررسی می کنند و درباره شرایط حمایتی، هزینه و مراحل بعدی راهنمایی لازم را ارائه می دهند.

چگونه درخواست پکیج حمایتی WES را ثبت کنید؟

برای بررسی شرایط استفاده از پکیج حمایتی، فرم درخواست را تکمیل کنید. ارائه اطلاعاتی مانند علت درخواست آزمایش، شرح مختصر بیماری، سابقه خانوادگی و وجود یا نبود آزمایش های ژنتیکی قبلی می تواند به پیگیری دقیق تر درخواست کمک کند.

در صورت وجود نتایج آزمایش های قبلی یا مدارک پزشکی مرتبط، امکان ارائه آن ها برای بررسی اولیه فراهم شود. اطلاعات پزشکی متقاضیان باید با رعایت محرمانگی و محدودیت دسترسی نگهداری شود.

پس از ثبت درخواست، کارشناسان آزمایشگاه برای هماهنگی مراحل بعدی و اطلاع رسانی درباره شرایط حمایت با شما تماس خواهند گرفت.